خلاصه در یک نگاه
- زخم، تغییر رنگ، تورم و گرمی غیرعادی پا در دیابت نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
- در دیابت ممکن است آسیب پا درد نداشته باشد؛ نبودِ درد یعنی بی‌خطر بودن نیست.
- بی‌حسی، سوزش و سوزن‌سوزن‌شدن پا نشانهٔ آسیب عصبی است.
- ناخن فرورفته، ناخن قارچی، پینهٔ خونریزی‌دهنده و ترک پاشنه هم علائم هشدارند.
کدام علائم پای دیابتی نیاز به بررسی فوری دارند؟
زخم، تغییر رنگ، تورم، گرمی غیرعادی و ترشح یا چرک، علائمی‌اند که در فرد دیابتی باید همان روز به پزشک نشان داده شوند. انجمن پوست آمریکا می‌گوید عفونت در افراد دیابتی می‌تواند سریع جدی شود و اگر پوست متورم و تغییر رنگ‌یافته، دردناک یا دارای زخمی با ترشح چرک باشد، باید فوراً مراقبت پزشکی گرفت. مراقبت پیشگیرانه در کلینیک را در صفحهٔ مراقبت از پای دیابتی آورده‌ایم؛ اما برای این علائم، پزشک یا کلینیک زخم اولویت دارد.
| علامت | چه کنیم |
|---|---|
| زخم، تاول یا بریدگی که خوب نمی‌شود | همان روز به پزشک یا کلینیک زخم |
| تغییر رنگ پوست: قرمز، کبود، تیره یا سیاه | همان روز به پزشک |
| تورم تازهٔ پا یا مچ | همان روز به پزشک |
| گرمی غیرعادی در بخشی از پا | همان روز به پزشک |
| ترشح، چرک یا بوی بد | همان روز به پزشک |
| بی‌حسی، سوزش یا سوزن‌سوزن‌شدن پا | به‌زودی به پزشک |
| ناخن فرورفته، ناخن قارچی یا ضخیم | به‌زودی به پودولوژیست یا پزشک، بدون درمان خانگی |
| پینه یا میخچهٔ خونریزی‌دهنده، ترک پاشنه | به‌زودی بررسی شود |
چرا در دیابت یک زخم کوچک هم جدی است؟
چون ممکن است دیر دیده شود و دیر خوب شود. کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا می‌گوید آسیب عصبی ناشی از دیابت ممکن است باعث بی‌حسی پا شود، به‌طوری که فرد بریدگی، تاول یا زخم پا را حس نکند و زخم عفونی شود. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا هم می‌گوید کمبود جریان خون، بهبود زخم و عفونت را سخت می‌کند و زخمی که با درمان بهتر نشود ممکن است به عوارض جدی برسد.
بی‌حسی و سوزش پا نشانهٔ چیست؟
بی‌حسی، سوزن‌سوزن‌شدن یا درد سوزشی پا ممکن است نشانهٔ آسیب عصب‌های محیطی باشد. سرویس سلامت ملی بریتانیا این علائم را از نشانه‌های اصلی این آسیب می‌داند و توصیه می‌کند اگر درد، سوزن‌سوزن‌شدن یا کاهش حس پا، از دست دادن تعادل یا زخمی که خوب نمی‌شود دارید، به پزشک مراجعه کنید. به گفتهٔ این منبع، افراد دیابتی باید به‌طور منظم بررسی شوند.
کاهش حس یعنی نبودِ درد قابل‌اعتماد نیست؛ به همین دلیل بررسی روزانهٔ پا اهمیت دارد. روش آن را در مراقبت روزانه از پای دیابتی در خانه آورده‌ایم.
قرمزی، گرمی و تورم پا بدون زخم چه معنایی دارد؟
این ترکیب حتی بدون زخم باید بررسی شود. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید آسیب عصبی در دیابت، هرچند به‌ندرت، ممکن است باعث تغییر شکل پا شود، به حالتی که «پای شارکو» نامیده می‌شود و ممکن است با قرمزی، گرمی و تورم شروع شود. همچنین یک نقطهٔ گرم ممکن است اولین نشانهٔ شروع تاول یا زخم باشد.
کدام مشکلات ناخن و پوست در دیابت علامت هشدارند؟
انجمن پزشکی پودیاتری آمریکا این موارد را از علائم هشدار دیابت در پا می‌داند:
- تغییر رنگ پوست
- تورم پا یا مچ
- بی‌حسی پا یا انگشتان
- درد ساق پا
- زخم‌های باز که دیر خوب می‌شوند
- ناخن فرورفته و ناخن قارچی
- میخچه و پینهٔ خونریزی‌دهنده
- ترک‌های خشک پوست، به‌ویژه دور پاشنه
این مشکلات را در خانه درمان نکنید. دربارهٔ ناخن فرورفته در ناخن فرورفته در خانه: چه کارهایی نباید کرد و دربارهٔ ترک پاشنه در ترک پاشنه پا بیشتر بخوانید.
چه زمانی باید به پزشک یا پودولوژیست مراجعه کرد؟
اگر دیابت دارید و روی پا زخم، تغییر رنگ، تورم یا گرمی غیرعادی دیدید، منتظر نوبت معمول پودولوژی نمانید؛ همان روز با پزشک یا کلینیک زخم تماس بگیرید. این علائم ممکن است نشانهٔ عفونت، مشکل جریان خون یا آسیبی باشند که باید سریع پزشکی بررسی شود.
- تب یا بالا رفتن ناگهانی قند خون همراه با مشکل پا
- قرمزی‌ای که در حال گسترش است
- رنگ تیره یا سیاه در بخشی از پا
- زخمی که بزرگ‌تر می‌شود یا ترشح دارد
تا زمان بررسی، روی پای آسیب‌دیده راه نروید و خودتان دارو یا پماد نگذارید. برای بی‌حسی و سوزش پا، ناخن فرورفته یا قارچی و پینه، به‌زودی مراجعه کنید؛ پودولوژیست می‌تواند مراقبت‌های غیراورژانسی را انجام دهد.
پرسش‌های متداول
اگر پایم درد ندارد، یعنی مشکلی نیست؟
- نه. در دیابت ممکن است حس پا کم شود و آسیب درد نداشته باشد. به همین دلیل دیدن روزانهٔ پا مهم‌تر از حس‌کردن است.
زخم کوچک را خودم پانسمان کنم یا مراجعه کنم؟
- انجمن پوست آمریکا می‌گوید زخم جزئی را بشویید و بپوشانید، اما برای هر زخم دیگری فوراً مراقبت پزشکی بگیرید. در دیابت، هر زخمی را که در چند روز بهتر نشده یا نشانهٔ عفونت دارد، بدون تأخیر به پزشک نشان دهید.
پودولوژیست زخم پای دیابتی را درمان می‌کند؟
- نه. درمان زخم پای دیابتی کار پودولوژی نیست و در کلینیک زخم و زیر نظر پزشک انجام می‌شود. پودولوژی در پیشگیری نقش دارد.
منابع
- Dermatologist-recommended skin care for people with diabetes (American Academy of Dermatology (AAD))
- Diabetes (American Podiatric Medical Association (APMA))
- Peripheral neuropathy (NHS)
- Diabetes & Foot Problems (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK))
- Diabetic Foot (MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine)
این متن برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.