خلاصه در یک نگاه
- کفش اندازه با جای کافی برای انگشتان، پایهٔ پیشگیری از زخم است.
- کفش را عصرها که پا بزرگ‌تر است بخرید و حضوری امتحان کنید.
- کفش نوک‌تیز، پاشنه‌بلند و کفش پلاستیکی که هوا را عبور نمی‌دهد مناسب نیست.
- جوراب تمیز، بدون درز، نه تنگ و ترجیحاً روشن بپوشید.
- کفش یا کفی مخصوص برای پای تغییر شکل‌یافته یا پرفشار، با نظر پزشک یا متخصص پا.
چرا کفش برای افراد دیابتی این‌قدر مهم است؟
چون کفش نامناسب می‌تواند سایش، تاول یا زخمی بسازد که فرد دیابتی به دلیل کاهش حس پا متوجهش نشود. انجمن دیابت آمریکا می‌گوید آسیب عصبی ممکن است باعث شود فرد سنگ‌ریزه یا جسمی را در کفش حس نکند و تمام روز روی آن راه برود. مراقبت پیشگیرانه در کلینیک را در صفحهٔ مراقبت از پای دیابتی توضیح داده‌ایم.
کفش مناسب برای فرد دیابتی چه ویژگی‌هایی دارد؟
کفشی که اندازه است، پا را می‌پوشاند و جای کافی برای انگشتان دارد. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا و انجمن دیابت آمریکا این نکته‌ها را می‌گویند:
| مناسب | نامناسب |
|---|---|
| کفش پیاده‌روی یا ورزشی که پا را نگه می‌دارد و هوا را عبور می‌دهد | کفش پلاستیکی یا وینیلی که کش نمی‌آید و هوا را عبور نمی‌دهد |
| جای کافی برای انگشتان؛ حدود یک ناخن شست فاصله بین شست و نوک کفش | کفش نوک‌تیز |
| پاشنهٔ کوتاه | پاشنهٔ بلند که به انگشتان فشار می‌آورد |
| کفش بسته که پا را محافظت می‌کند | دمپایی لا‌انگشتی، کفش جلوباز یا پابرهنه |
اگر انحراف شست یا انگشت چکشی دارید، ممکن است به کفش پهن‌تر یا عمیق‌تر نیاز داشته باشید. تغییر شکل انگشتان، فشار را روی نقاط مشخصی متمرکز می‌کند که خودش زمینهٔ میخچه و پینه است؛ این رابطه را در علت برگشت میخچه و پینه توضیح داده‌ایم.
کفش را چطور بخرم و چطور به آن عادت کنم؟
کفش را عصرها بخرید و حضوری امتحان کنید. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید پا در پایان روز بزرگ‌تر است و خرید در این زمان کمک می‌کند کفش اندازهٔ درست باشد. انجمن دیابت آمریکا هم توصیه می‌کند به‌جای خرید اینترنتی، پا را اندازه بگیرید و کفش را امتحان کنید.
- کفش نو را روزهای اول فقط چند ساعت بپوشید.
- پس از درآوردن کفش نو، پا را برای قرمزی یا نقاط دردناک بررسی کنید.
- پیش از هر بار پوشیدن، داخل کفش را با دست بررسی کنید تا جسمی در آن نباشد و آستر صاف باشد.
جوراب مناسب برای فرد دیابتی چه ویژگی‌هایی دارد؟
جوراب تمیز، نرم، بدون درز و نه تنگ. انجمن دیابت آمریکا این ویژگی‌ها را پیشنهاد می‌کند:
- سفید یا روشن، تا خون یا ترشح ناشی از یک زخم یا ناخن فرورفته زود دیده شود
- اندازه و نه تنگ؛ مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید جوراب تنگ نپوشید و جوراب را با کش نبندید
- از جنسی که رطوبت را از پوست دور کند
- بدون درز
- با کمی بالشتک کف، اگر به محافظت بیشتری نیاز دارید
هیچ‌وقت کفش را بدون جوراب نپوشید؛ انجمن دیابت آمریکا می‌گوید این کار سایش و احتمال عفونت قارچی را بیشتر می‌کند.
کفش طبی دیابتی و کفی مخصوص کی لازم است؟
وقتی شکل پا تغییر کرده، پینه زیاد و سریع تشکیل می‌شود یا پا در کفش معمولی جا نمی‌شود. انجمن دیابت آمریکا می‌گوید اگر پا راحت در کفش معمولی جا نمی‌شود، به‌جای فشار دادن آن در کفش نامناسب، دربارهٔ کفش یا کفی درمانی با پزشک صحبت کنید، و پینهٔ زیاد ممکن است نشان دهد به کفش و کفی درمانی نیاز دارید. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا هم برای پایی که به دلیل پای شارکو تغییر شکل داده، کفش یا کفی مخصوص را مطرح می‌کند.
اگر کفی طبی لازم باشد، کلینیک پودولوژی مانیکان شما را به مراکز ارتوپدی فنی ارجاع می‌دهد. دربارهٔ مراقبت روزانه در کنار کفش مناسب، مراقبت روزانه از پای دیابتی در خانه را بخوانید.
چه زمانی باید به پزشک یا پودولوژیست مراجعه کرد؟
اگر دیابت دارید و پس از پوشیدن کفش، روی پا زخم، تاول، تغییر رنگ، تورم یا گرمی غیرعادی دیدید، همان روز با پزشک یا کلینیک زخم تماس بگیرید و تا آن زمان آن کفش را نپوشید. برای این نشانه‌ها منتظر نوبت معمول پودولوژی نمانید.
- قرمزی یا نقطهٔ دردناکی که پس از درآوردن کفش از بین نمی‌رود
- پینه یا میخچه‌ای که خونریزی دارد یا زیرش تغییر رنگ داده
- تغییر تازه در شکل پا
برای بررسی نقاط فشار پا و انتخاب کفش، پودولوژیست می‌تواند کمک کند.
پرسش‌های متداول
آیا هر فرد دیابتی به کفش طبی نیاز دارد؟
- نه. برای بیشتر افراد، کفش اندازه و محافظ با جوراب مناسب کافی است. کفش یا کفی مخصوص برای پایی لازم است که شکلش تغییر کرده یا نقاط پرفشار دارد، و این تصمیم با پزشک یا متخصص پا است.
جوراب مخصوص دیابت چه فرقی دارد؟
- انجمن دیابت آمریکا می‌گوید جوراب‌های مخصوص دیابت معمولاً دور مچ تنگ نیستند تا گردش خون را محدود نکنند. برای برخی افراد ممکن است توصیه شوند.
جوراب واریس برای فرد دیابتی مناسب است؟
- تصمیم دربارهٔ جوراب فشاری با پزشک است. انجمن دیابت آمریکا می‌گوید در مواردی مثل نارسایی وریدی یا تورم پا، دربارهٔ آن با پزشک صحبت کنید و نوع پنجه‌باز را انتخاب کنید تا رنگ و پوست انگشتان دیده شود.
منابع
- Diabetes & Foot Problems (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK))
- 8 Tips to Protect Your Feet with Diabetes (American Diabetes Association (ADA))
- Foot Complications (American Diabetes Association (ADA))
این متن برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.