خلاصه در یک نگاه
- هر روز، ترجیحاً عصرها، پا را از همهٔ طرف و بین انگشتان نگاه کنید.
- پا را با آب ولرم بشویید، خیس نکنید و بین انگشتان را کامل خشک کنید.
- مرطوب‌کننده بزنید، اما نه بین انگشتان.
- هیچ‌وقت پابرهنه یا فقط با جوراب راه نروید و داخل کفش را پیش از پوشیدن بررسی کنید.
- زخم، تغییر رنگ، تورم یا گرمی غیرعادی پا را بدون تأخیر به پزشک نشان دهید.
چرا پای دیابتی مراقبت روزانه می‌خواهد؟
چون دیابت ممکن است هم حس پا را کم کند و هم جریان خون آن را. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید آسیب عصبی ناشی از دیابت ممکن است باعث شود فرد سنگ‌ریزهٔ داخل جوراب یا تاول پا را حس نکند، و کمبود جریان خون، بهبود زخم و عفونت را سخت می‌کند. مراقبت‌هایی که در کلینیک انجام می‌شود در صفحهٔ مراقبت از پای دیابتی در مانیکان آمده است؛ این مقاله دربارهٔ کارهایی است که خودتان هر روز انجام می‌دهید.
بررسی روزانهٔ پا را چطور انجام دهم؟
هر روز پاها را در نور کافی، از بالا، کف و بین انگشتان نگاه کنید. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا پیشنهاد می‌کند این کار را عصرها، وقتی کفش را درمی‌آورید، انجام دهید و اگر خم‌شدن سخت است، از آینه یا کمک یک نفر استفاده کنید. به دنبال این‌ها باشید:
- بریدگی، زخم یا نقاط قرمز
- تورم یا تاول
- ناخن فرورفته در گوشت
- میخچه یا پینه
- ترک پوست، به‌ویژه دور پاشنه
- نقاطی که گرم‌تر از بقیهٔ پا هستند
مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید یک «نقطهٔ گرم» ممکن است اولین نشانهٔ شروع تاول یا زخم باشد. فهرست کامل نشانه‌های هشدار را در علائم هشدار پای دیابتی آورده‌ایم.
پا را چطور بشویم و خشک کنم؟
پا را هر روز با صابون و آب ولرم، نه داغ، بشویید و کامل خشک کنید. چون ممکن است داغی آب را حس نکنید، دمای آب را با آرنج یا دماسنج امتحان کنید. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا دمای حدود ۳۲ تا ۳۵ درجهٔ سانتی‌گراد را ایمن می‌داند و می‌گوید پا را در آب خیس نکنید، چون پوست خشک‌تر می‌شود. بین انگشتان را کامل خشک کنید، چون پوست آنجا مرطوب می‌ماند و ممکن است عفونت کند.
از پوست و ناخن‌ها چطور مراقبت کنم؟
پوست را نرم و ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید، بی‌آنکه پوست آسیب ببیند:
| انجام دهید | انجام ندهید |
|---|---|
| لایهٔ نازکی مرطوب‌کننده یا وازلین روی سطح و کف پا بزنید | کرم یا روغن بین انگشتان نزنید |
| ناخن را بعد از شستن، صاف بگیرید و لبه را با سوهان صاف کنید | گوشه‌های ناخن را عمیق کوتاه نکنید |
| اگر ناخن ضخیم است یا پایتان را خوب نمی‌بینید، گرفتن ناخن را به متخصص بسپارید | ناخن ضخیم یا فرورفته را خودتان نگیرید |
| میخچه و پینه را به متخصص نشان دهید | میخچه و پینه را نبرید و از چسب یا محلول میخچه استفاده نکنید |
دلیل منع چسب میخچه در دیابت را در چسب میخچه: کی مفید است و کی خطرناک توضیح داده‌ایم. اگر خودتان ناخن را می‌گیرید، نحوهٔ درست گرفتن ناخن پا را هم ببینید.
چطور از پا در برابر آسیب، گرما و سرما محافظت کنم؟
بیشتر آسیب‌های پای دیابتی از چیزهایی است که فرد حس نکرده است. این توصیه‌ها از مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا و انجمن دیابت آمریکا است:
- هیچ‌وقت پابرهنه یا فقط با جوراب راه نروید، حتی در خانه.
- پیش از پوشیدن کفش، داخل آن را با دست بررسی کنید.
- کیسهٔ آب گرم یا پد گرم‌کننده روی پا نگذارید و پا را نزدیک بخاری یا آتش نبرید.
- روی سطح داغ، مثل ساحل یا آسفالت تابستان، کفش بپوشید.
- اگر شب‌ها پایتان سرد می‌شود، جوراب بپوشید.
انتخاب کفش و جوراب مناسب را در کفش و جوراب مناسب برای افراد دیابتی آورده‌ایم.
برای بهتر شدن جریان خون پا چه کنم؟
حرکت منظم و پرهیز از جوراب تنگ کمک می‌کند. مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا پیشنهاد می‌کند:
- وقتی نشسته‌اید، پاها را بالا بگذارید.
- چند بار در روز، انگشتان را برای چند دقیقه تکان دهید و مچ را بالا و پایین و به داخل و خارج بچرخانید.
- جوراب تنگ نپوشید و جوراب را با کش نبندید.
- با هماهنگی تیم درمان، فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا همچنین توصیه می‌کند در هر مراجعه به تیم درمان، پاها بررسی شوند.
چه زمانی باید به پزشک یا پودولوژیست مراجعه کرد؟
اگر دیابت دارید و روی پا زخم، تغییر رنگ، تورم یا گرمی غیرعادی دیدید، بدون تأخیر و همان روز با پزشک یا کلینیک زخم تماس بگیرید. برای این نشانه‌ها منتظر نوبت معمول پودولوژی نمانید.
- زخم، تاول یا ترشح روی پا یا داخل جوراب
- قرمزی، گرمی یا تورم تازه
- رنگ کبود، تیره یا سیاه در بخشی از پا
- تب یا بالا رفتن ناگهانی قند خون همراه با مشکل پا
تا زمان بررسی، روی پای آسیب‌دیده راه نروید و خودتان روی زخم دارو نگذارید. برای مراقبت‌های پیشگیرانه، مثل گرفتن ناخن و برداشتن پینه، پودولوژیست به شما کمک می‌کند.
پرسش‌های متداول
آیا فرد دیابتی می‌تواند پا را در آب گرم بگذارد؟
- مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا می‌گوید پا را در آب خیس نکنید، چون پوست خشک‌تر می‌شود. پا را با آب ولرم بشویید و دمای آب را با آرنج یا دماسنج امتحان کنید.
پودر بین انگشتان لازم است؟
- مؤسسهٔ ملی دیابت آمریکا پیشنهاد می‌کند پس از شستن و خشک‌کردن، کمی پودر تالک یا نشاسته بین انگشتان بزنید تا آنجا خشک بماند.
اگر خودم نتوانم پایم را ببینم چه کنم؟
- از آینه کمک بگیرید یا از یکی از اعضای خانواده بخواهید هر روز پایتان را نگاه کند.
هر چند وقت باید برای بررسی پا مراجعه کرد؟
- به میزان خطر بستگی دارد. فاصلهٔ مراجعه در مانیکان را در صفحهٔ مراقبت از پای دیابتی آورده‌ایم؛ همچنین در هر مراجعه به تیم درمان دیابت، بخواهید پاهایتان بررسی شود.
منابع
- Diabetes & Foot Problems (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK))
- 8 Tips to Protect Your Feet with Diabetes (American Diabetes Association (ADA))
- Foot Complications (American Diabetes Association (ADA))
- Diabetic Foot (MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine)
این متن برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.